Araştırmacılar Onun Bilime Katkılarını Hayırla Yadediyorlar
Amerikan folk müzik şarkıcısı Dolly Parton aşılama, kamu sağlığı, okuryazarlık ve dışlanmış toplulukların savunulması konularında öncüydü.
1946’da Locust Ridge’de (Tennessee, ABD) yoksul bir çiftçi ailesinde doğdu. Küçük yaşta şarkıcı ve oyuncu oldu. Meslek hayatı boyunca on Grammy Ödülü kazandı. Bilim, halk sağlığı ve eğitim alanlarında da iz bıraktı. Tıp merkezlerine, aşı araştırmalarına ve afet yardımlarına bağışlar yaptı. Bilimdeki en ünlü hayvanlardan birine, erişkin bir hücreden klonlanan ilk memeliye, onun adı verildi: Koyun Dolly.
Parton’un bilimde en kalıcı etkilerinden biri, SARS-CoV-2’ye (Covid-19’ a neden olan virüse) karşı başlıca aşılardan birinin yaratılmasındaki rolüdür. Parton 2020 Mart’ında Dolly Parton Covid-19 Araştırma Fonu’nun kurulduğu Vanderbilt Üniversitesi Tıp Merkezi’ne (Nashville, Tennesse) 1 milyon dolar bağışladı. Üniversitede çocuk hekimi ve enfeksiyon hastalıkları araştırmacısı Mark Denison’a göre bu para Cambridge, Massachusetts’te yerleşik bir biyoteknoloji firması olan Moderna’nın ürettiği, o zamanlar deneysel olan aşıya yönelik araştırmaların “kritik” erken evresinin fonlanmasına yardımcı oldu. Ayrıca, en az 37 araştırma makalesi Dolly Parton Covid-19 Araştırma Fonu’nu kaynak gösterdi.
Parton’un Covid-19 aşılarına verdiği destek, araştırmaların fonlanmasıyla bitmedi. 2021 Mart’ında Parton Vanderbilt Üniversitesi’nin Tıp Merkezi’nde Parton’u aşı olurken gösteren bir film çekildi ve bu davranış başkalarını da aynı şeyi yapmaya cesaretlendirdi.
Parton hit şarkısı “Jolene”i de aşıya destek olacak sözler içerecek şekilde yeniden düzenledi.
Parton’un yardımseverliği geniş alanlara yayılmıştı. 1994 yılında HIV/AIDS ile mücadele için para toplamak amacıyla hazırlanan Red Hot + Country adlı yardım albümüne “You Gotta Bee My Baby” şarkısının bir versiyonuyla katılmıştı.
Memleketi Sevier’de (Tennessee) 2010 yılında Kadın Hizmetlerine Yönelik Dolly Parton Merkezi ile birlikte açılan Le Conte Tıp Merkezi için düzenlenen yardım konserinde 500.000 dolar topladı. Ayrıca, Vanderbilt’teki çocuk bulaşıcı hastalıkları araştırmalarına 1 milyon dolar bağışladı.
Bu Şubat ayında Knoxville’deki East Tennessee Çocuk Hastanesi adı açıklanmayan bir bağıştan sonra adını Dolly Parton Çocuk Hastanesi olarak değiştirdi.
Knoxville’deki Tennessee Üniversitesi’nden fahri doktora unvanına sahip olan folk şarkıcısı, araştırma dünyasında bir ilham kaynağı olmuştu. 2016 yılında ünlü koyunun doğumunun 20 yıldönümünde Nature dergisine konuşan, koyun Dolly’nin yaratıldığı Roslin Enstitüsü’nde çiftlik araştırmaları asistanı olan John Bracken kuzunun doğumu sırasında düşünmeden bir şeyler söylediğini hatırladı. Bilim adamlarının koyuna Dolly Parton’dan dolayı Dolly adını vermek zorunda kalacaklarını söylemişti, çünkü hücreler meme dokusundan türetilmişti. (Parton bir ölçüde kıvrımlı vücuduyla da tanınıyordu.) Roslin’in embriyologu Ian Wilmut başlangıçta bu fikre sıcak bakmamıştı, fakat “Biraz püriten olduğum için hafifçe endişelenmiş olabilirim. Geriye dönüp bakınca kuşkusuz harika bir isimdi.”
Bazıları bu espriden rahatsız olsa da Parton yüce gönüllüydü: Bu saygı ifadesinden gurur duyduğunu söyledi. 2024’te Guardian ile yaptığı bir söyleşide klonlanmak istemediğini de ekledi.
Parton’un etkisi biyolojinin ötesine geçmişti: Diğer şeylerin yanısıra, dişiliği (femininity), feminizmi ve cinsiyetle ilgili azınlıklardan insanlara verdiği destek insan bilimlerinde doktora tezlerine konu oldu.
Hatta bazı doğrulanmamış şöyle spekülasyonlar da var: 1969’da ABD’li fizikçi Richard Feynman bugün fizikçilerin kuark ve gluon adını verdiği protonların ve nötronların içindeki atom altı parçacıklara 1967’de ilk albümünü çıkaran o zamanların yükselen yıldızına atfen “partonlar” diyordu.
ABD’deki birçok genç insan şarkıcıyı 1995’te kurulan ve kamu-özel sektör ortaklığı yoluyla doğumdan beş yaşına kadar olan çocuklara her ay ücretsiz kitap gönderen bir girişimle, Dolly Parton Imagination Library ile tanıyor.
Kuruluşa göre bugün ABD’deki beş yaşın altındaki her altı çocuktan biri bu kütüphaneden kitap alıyor. Kütüphaneyi denetleyen Dolywood Vakfı’nın programla ilgili yaptığı araştırma, programın ebeveynlerin çocuklarına kitap okuma sıklığını artırdığını ve çocukların dil ve okuryazarlık ölçümlerindeki puanlarını iyileştirdiğini saptadı.
Bluesky kullanıcısı ve illüstratör Ryan Dunlevey Parton’un Imagination Library ‘mezunlarına’ gönderdiği bir mektubu yayınladı: “Yapabileceklerinizin bir sınırı yok. Ne kadar ileri gidebileceğinizin de… Sadece ailemin bana öğrettiği dersleri hatırlayın: Büyük hayaller kurun; öğrenebileceğiniz her şeyi öğrenin, ve size özen gösteren herkese siz de özen gösterin.”
Kaynak: Elizabeth Gibney, Dhruv Shenai. 26 Ağustos 2026. https://www.nature.com/articles/d41586-026-02676-1
Bir Cevap Yazın